HABER MERKEZİ – Son günlerde haber sitelerinin reklam alanlarında “FATİH KARAHAN KOVULDU” başlığıyla hazırlanan reklamlar görülmeye başlandı. Reklam alanlarında yer alsa da kullanıcıların algısını hedefleyen ve İlk bakışta bir haber başlığı gibi görünen bu içerikler, kullanıcıların merak duygusundan yararlanarak farklı internet adreslerine yönlendirmeyi amaçlıyor.
Üstelik söz konusu içerikler herhangi bir haber sitesi reklamı değil, editoryal ekipler tarafından hazırlanmıyor. Tespit edilen örneklerdeki reklamlar, üçüncü taraf reklam ağları üzerinden ilgili sitelerin reklam alanlarına yerleştiriliyor.
AMAÇ SAHTE HABER OKUTMAK DEĞİL
Bu yöntemin asıl tehlikesi, kullanıcıların karşısına çıkan reklamın güvenilir bir haber sitesinin içerisinde gösterilmesi. Kullanıcı, reklam alanının bulunduğu internet sitesine güvendiği için reklamın içeriğinin de aynı güvenilirlik seviyesinde olduğunu düşünebiliyor.
İşte dolandırıcılar ise tam olarak bu algıdan yararlanıyor. “Fatih Karahan kovuldu” gibi kamuoyunun ilgisini çekecek bir başlık hazırlanıyor ve kullanıcı reklamı gördüğünde gerçek bir haber, gelişme yaşandığını düşünerek bağlantıya tıklıyor.
Tıklamanın ardından kullanıcı sahte bir haber sitesine veya farklı bir platforma yönlendirilebiliyor. Bazı örneklerde amaç, kullanıcıları yatırım vaadiyle kandırmak ve kişisel bilgilerini ele geçirmek. Sahte sayfalarda isim, telefon numarası ve benzeri bilgilerin girilmesi istenebiliyor.
Başka bir ifadeyle dolandırıcılar artık doğrudan “size para kazandıracağız” demek yerine önce bir haber hikayesi oluşturuyor. Ardından bu hikayeyi reklam olarak kullanarak kullanıcıyı kendi hazırladıkları sayfaya çekiyor.
Milliyet.com.tr’ye özel açıklamalarda bulunan SODİMER (Sosyal Medya ve Dijital Güvenlik Eğitim Araştırma Merkezi) Kurucusu Prof. Dr. Levent Eraslan, dijital platformların dikkat ekonomisi ile doğruluk ve güvenilirlik arasındaki dengenin giderek bozulduğunu ifade ediyor.
Burada tartışılması gereken konu, tekil sahte reklamlar ya da sansasyonel haber başlıklarından daha geniştir. Esas mesele, dijital platformların dikkat ekonomisi ile doğruluk ve güvenilirlik arasındaki dengenin giderek bozulmasıdır.Google’ın reklam ekosistemi üzerinden güvenilir haber sitelerinin reklam alanlarına kadar ulaşabilen yanıltıcı içerikler, yalnızca bireysel dolandırıcılık riski oluşturmuyor; aynı zamanda dijital bilgi ekosisteminin güvenilirliğini de aşındırıyor.
GOOGLE’IN REKLAM SİSTEMİNDE DENETİMSİZLİK
Buradaki temel problem, internet reklamcılığının büyük bölümünün denetimsiz sistemler üzerinden çalışması. Reklam veren ile reklamın gösterildiği internet sitesi arasında çoğu zaman doğrudan bir ilişki bulunmuyor.
Şirket, reklam politikalarını ihlal eden hesaplara karşı işlem uyguladığını ve kötü amaçlı yazılım veya kişisel bilgilerin kötüye kullanılmasına yönelik reklamları yasakladığını söylese de bu tarz reklamlar güvenlik filtrelerinden çok kolay geçiyor.
Örneğin son günlerde sık sık gördüğümüz “Fatih Karahan kovuldu” örneği, kağıt üzerinde bulunan bu güvenlik sisteminin gerçekte yeterli olmadığının bir kanıtı.
Dolandırıcıların kullandığı yöntemlerden biri de reklamda kullanılan internet adresini değiştirmek. Yani bir reklam engellense ya da şikayet üzerinde kaldırılsa bile hemen ardından yeni reklamları çevirmeye başlıyorlar. Ayrıca ilgili adresler engellemesine rağmen yeni adresler üzerinden benzer reklamların yeniden yayınlanması mümkün olabiliyor.
Bu durum aslında sistemin en büyük problemlerinden birini ortaya çıkarıyor: Reklamların milyonlarca kullanıcıya ulaşmasını sağlayan sistem, aynı zamanda kötü niyetli kişilerin de hızlı şekilde yeni reklamlar oluşturmasına imkan verebiliyor.
REKLAMLARA NASIL GÜVENECEĞİZ?
Burada kullanıcıların dikkat etmesi gereken önemli bir nokta bulunuyor. Bir reklamın bilinen ve güvenilir bir internet sitesinde görünmesi, reklamın o site tarafından hazırlandığı veya içeriğinin doğrulandığı anlamına gelmiyor.
Google’ın reklam alanları çoğu zaman yayıncının kontrolünde olmayan üçüncü taraf sistemler tarafından dolduruluyor. Dolayısıyla kullanıcı güvenilir bir haber sitesinde gezinirken bile sitenin reklam alanında dolandırıcılık amacı taşıyan bir içerikle karşılaşabiliyor.
AYNI YÖNTEM SOSYAL MEDYADA DA VAR
Aslında yaşananlar yalnızca Google’ın reklam ekosistemine özgü değil. Benzer yöntemlerin sosyal medya platformlarında da kullanılması, sorunun çok daha büyük bir boyuta ulaştığını gösteriyor. Bunun son dönemdeki dikkat çekici örneklerinden biri Ahmet Mümtaz Taylan üzerinden hazırlanan sahte içerikler olmuştu.
X platformunda kullanıcıların karşısına çıkan reklamlarda Taylan’ın bir televizyon programında kavga ettiğini gösterdiği iddia edilen yapay zeka üretimi görseller kullanıldı. İçerikler “Stüdyoda gerginlik” benzeri başlıklarla kullanıcıların ilgisini çekmeye çalıştı. Prof. Dr. Levent Eraslan, sosyal medyadaki bu manipülasyona açık reklamlarla ilgili ise şu ifadelerde bulundu;
Benzer biçimde, Ahmet Mümtaz Taylan üzerinden üretilen “stüdyo karıştı”, “kavga çıktı” gibi içerikler ya da bir ünlünün öldüğüne dönük haberler de tıklanma odaklı içerik üretiminin tipik örnekleri. Burada haber ile manipülatif içerik arasındaki sınır giderek belirsizleşiyor. Dolayısıyla mesele yalnızca medya etiği değil; algoritmik yönetişim, platform sorumluluğu, dijital okuryazarlık ve bilgi güvenliği açısından ele alınması gereken yapısal bir sorundur.
Benzer reklamların X kullanıcılarının karşısına tekrar tekrar çıkması da platformdaki reklam denetimlerine yönelik tartışmaları beraberinde getirdi. Dönemin sosyal medya paylaşımlarında kullanıcıların bu reklamlardan yoğun şekilde şikayet ettiği görüldü.
Burada Google ile X arasında doğrudan aynı teknik sistemin kullanıldığını söylemek doğru olmaz. Ancak iki örneğin ortak noktası oldukça net: Dolandırıcılar, insanların güvendiği platformların reklam ve dağıtım sistemlerini kullanarak sahte bir hikayeyi gerçekmiş gibi gösterebiliyor.
REKLAM DENETİMİ KRİTİK BİR HALE GELDİ
İnternet reklamcılığı artık milyarlarca kullanıcıya ulaşan devasa bir ekosistem. Özellikle yapay zekanın çok popüler bir ale geldiği günümüzde, dolandırıcıların kullandığı yöntemler de sürekli değişiyor. Bir gün sahte yatırım reklamı, başka bir gün ünlü bir kişinin yapay zeka ile hazırlanmış görüntüsü, başka bir gün ise Merkez Bankası Başkanı’nın görevden alındığını iddia eden sahte bir haber başlığı karşımıza çıkabiliyor.
Prof. Dr. Levent Eraslan, “Mesele yalnızca medya etiği değil; algoritmik yönetişim, platform sorumluluğu, dijital okuryazarlık ve bilgi güvenliği açısından ele alınması gereken yapısal bir sorun” dedi.
Üstelik bu içerikler bazen doğrudan kullanıcıların ziyaret ettiği sitelerin güvenilirliğinden faydalanıyor.
Google’ın kendi açıklamasına göre şirket, reklam politikalarını ihlal eden yüz binlerce yayıncı ve reklamveren hesabına her yıl işlem uyguluyor. Ancak “Fatih Karahan kovuldu” gibi reklamların farklı sitelerde kullanıcıların karşısına çıkabilmesi, otomatik denetim sistemlerinin dolandırıcıların hızına yetişmekte zorlanabildiğini gösteriyor.
Bu nedenle kullanıcıların karşısına çıkan her reklamı, özellikle de haber görünümündeki reklamları gerçek bir haber olarak kabul etmemesi gerekiyor. “Fatih Karahan kovuldu” örneğinde olduğu gibi sansasyonel bir başlıkla karşılaşıldığında, haberi farklı güvenilir kaynaklardan doğrulamadan bağlantıya tıklamaması gerekiyor.
The post Google’ın reklam sistemi dolandırıcıların yeni adresi oldu: Sahte haberlerle kullanıcı avlıyorlar first appeared on .
